9 Sınıf Biyoloji Canlı Âlemleri şarkısı v 2

Canlı âlemleri, biyolojide canlı organizmaların benzerlik ve farklılıklarına göre gruplandırılmasıdır; bu sınıflandırma, hem sistematik bir düzen oluşturur hem de kavram öğrenmeyi kolaylaştırır çünkü ortak özelliklere sahip canlılar birlikte incelenir. Öğrenciler için en iyi başlangıç, Whittaker’ın beş âlem sistemini bilmektir (Monera, Protista, Fungi, Plantae, Animalia), bu sistem 1970’lerden beri yaygın kabul görürken, modern sınıflandırmalarda “Üst âlemler” (Bacteria, Archaea, Eukarya) ile hiyerarşi derinleşmiş ve viruslar gibi sınırda varlıklar ayrı ele alınmıştır. Monera (Bacteria ve Archaea) tek hücreli prokaryotik yapıda olduğu için çekirdeği olmayan hücreler ve peptidoglikanlı ya da metanol, sülfür gibi alışkanlıkları olan arkeler içerir; klorofil benzeri fotosentez yapan siyanobakteri klorofil a ve CO2 ile fototrof canlıdır, ancak hücre duvarı selülozdan değil peptidoglikan’dan oluşur. Protista tek hücreli veya basit çok hücreli ökaryot canlıları barındırır; amip, paramesyum ve öglena gibi protistler, algler ve protozoa sınıflarına ayrılır, özellikle öglena heterotrof ve autotrof sınırlarında durur (klorofil a bulundurduğu için fotosentez yapabilir, bazen besin emebilir). Fungi çok hücreli ökaryotlardır, hücre duvarı kitinden oluşur (selüloz değil), heterotrofdurlar ve besni emerek (absorpsiyonla) ürediğinden saprotrof (çürükçül), parazit ve mutualist türler vardır; mayalar tek hücreli fungus gruplarındandır. Plantae (bitkiler) çoğunlukla çok hücreli, hücre duvarı selülozlu, fotosentetik (klorofil a ve b), su ve mineralleri köklerle alan, büyüme hormonlarıyla tropizma gösteren üreticilerdir; buna karşılık Animalia (hayvanlar) hücre duvarı olmayan, hareket edebilen, solunum ve boşaltım sistemlerine sahip, hemotrofik beslenen tüketicilerdir. Viruslar, canlı sayılmayan, sadece canlı hücre içinde çoğalabilen zarfı veya kapsiti ile nükleik asit (DNA veya RNA) içeren mikroorganizma benzeri varlıklardır; ribozomları olmadığından dış ortamda metabolizma yapmazlar, bu yüzden genellikle canlı âlemleri dışında, “virüs âlemi” olarak işlenir ve zorunlu parazittir. Sınıflandırma hiyerarşisi sırayla âlem–şube–sınıf–takım–aile–cins–tür olarak ilerler, taksonomik düzenin sonucunda cins adı baş harfleri italik yazılır (ör. Canis lupus), tür ismi biNominal (iki isimli) adlandırma sistemine uyar. Örnekler, bakteriyofaj (virus), siyanobakteri (Monera), paramesyum (Protista), mantar (Fungi), öglena (hem protista hem alg sınıflandırmasına girer), çam ve meşe (Plantae), omurgalı balık ve sürüngen (Animalia); pratik notlar için “mantarların kitinli hücre duvarı”, “bitki duvarlarının selülozlu oluşu”, “hayvanların çok hücreli ökaryot yapısı ve heterotrof beslenmesi” üzerinden unutulmaz ipuçları kullanılabilir.