9. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Metinler üzerinden imla ve noktalama çalışmaları yapılır v 2

- **Metinler üzerinden imla ve noktalama:** Metin üzerinde yapılan eylem, **metin merkezli yaklaşım** ile hataları görünür kılar. Noktalama imlayı, imla da noktalamayı besler. - **Temel kural:** Cümlenin bölümlerini ayrıştıran noktalama, anlamı koruyan bir araçtır. **Anlam**, noktalama ile birlikte düşünülür. - **Nokta:** Kısa, tamamlanmış cümlelerde kullanılır. Kısaltmalarda nokta konulur ama ölçü birimlerinde (cm, kg) konulmaz. - **Virgül:** Sıfat tamlamalarında, öznelerle yüklem arasındaki zarfflar ve sıfatla zarf arasında kullanılır. **Deyimlerde** ayrıntılı kılmak gerekirse **virgül değil, tire** tercih edilir. - **Noktalı virgül:** Paralel ifadeleri ayırır. "Sınıf; notları; çalışkan" yapıları **noktalı virgülle** güçlendirilir. - **İki nokta:** Açıklama veya alıntı öncesinde kullanılır. Şehir adlarında, kısa açıklama öncesinde sınırlayıcıdır: "Ankara: Kızılay". - **Üç nokta:** Eksiltme duygusu için kullanılır; **bitirmek değildir**. - **Ünlem:** Duyguyu anında aktarır. "Ah!" gibi heceden oluşan duygusal seslerde tercih edilir. - **Soru işareti:** Doğrudan soru sorulduğunda veya tereddüt anında öne çıkar. - **Kısa çizgi:** Bileşik kelimelerde sınırlayıcıdır: "Yeni-Zealandlı" gibi. Eklenti işlevi görmez. - **Uzun çizgi:** Söz alıntıları, konuşma geçişleri ve açıklama cümlelerini belirginleştirir. **Tire değil, uzun çizgi** kullanın. - **Tırnak işareti:** Doğrudan alıntı, taklit veya özel anlam için kullanılır. Eser, şarkı, gazete adlarında italik yazılır. - **Yay ayraç:** Açıklama veya örnek içindeki açıklama için kullanılır. **Ayraç, noktalama içinde** sırayla kapanır. - **Vurgu ile anlam:** "Yazmak, yazı yazmaktır" cümlesinde **virgül, eşdeğer yapıları** gösterir. - **Doğrudan anlatım:** "Nerede?" sorusu, yer-yön bildiren durumda kullanılır; "İstanbul'a" buna örnektir. - **Yansıma ile duygu:** "Tıktık" gibi yansımalarda **noktalama** uyarı değil; özgündür. - **Dikkat:** "Hâlâ" (devam) ve "hala" (evli kadın); "için" (amaç) ve "içinde" (mekânsal); "ki" (bağlaç) ve "kim" (adlaşmış). - **Günlük örnekler:** İmla ipuçları: "karşımda", "bugün", "yalnızca". Noktalamada, duygu anında **ünlem**, açıklama öncesi **iki nokta**. - **Büyük küçük harf:** Kişi ve yer adları ile başlıklar **büyük harf** ile başlar. Tarih ve ulus adları ayrıntıya göre belirlenir.